Zaak Natascha K.: portretfoto’s beschermd, hergebruik voor opsporingsdoeleinden mogelijk
Portretfotografe Eva Maria Painer maakt bezwaar tegen het gebruik, door enkele Duitse kranten en een Oostenrijkse krant, van door haar van de ontvoerde Natascha K. gemaakte portretfoto’s. Die foto’s zijn onder meer in opsporingsberichten gebruikt, maar ook in die kranten en op websites van de uitgevers van die kranten.
Het Europese Hof oordeelt dat portretfoto’s, net als elk ander materiaal, auteursrechtelijk beschermd zijn als het daarbij gaat om een eigen intellectuele schepping van de auteur ervan. Daarvan is sprake als de foto uitdrukking vormt van diens persoonlijkheid. Dat is het geval wanneer de auteur bij het maken van het werk zijn creatieve bekwaamheden tot uiting heeft kunnen brengen door het maken van vrije en creatieve keuzen. Hoe zit dat met een portretfoto?
‘In de voorbereidende fase kan de auteur de enscenering, de pose van de te fotograferen persoon of diens belichting kiezen. Bij het nemen van de portretfoto kan hij de camera-instelling, de invalshoek of de gecreëerde sfeer kiezen. Bij het ontwikkelen van het cliché tot slot kan de auteur kiezen tussen diverse technieken, of in voorkomend geval software gebruiken. Met die diverse keuzes is de auteur dus in staat, zijn werk een ‘ persoonlijke noot’ te geven.’
Een portretfoto is dus beschermd als deze een eigen intellectuele schepping van de auteur is, die diens persoonlijkheid weerspiegelt en tot uiting komt dor de vrij creatieve keuzen van de auteur bij de totstandkoming van die foto. Portretfoto’s mogen qua beschermingsomvang ook niet anders beoordeeld worden dan andere categorieën werken.
Mag de krant portretfoto’s hergebruiken voor bescherming van de openbare veiligheid? Nee. Dat is aan de Staat voorbehouden. De media mogen wel in individuele gevallen een foto van een gezocht persoon publiceren. Publicatie van portretfoto’s van gezochte personen kan bijdragen aan openbare veiligheid, maar het initiatief daartoe moet worden genomen in het kader van een beslissing of actie van de bevoegde nationale autoriteiten die ertoe strekt de openbare veiligheid te verzekeren, en in overleg en in coördinatie met die autoriteiten, om te voorkomen dat tegen de door die autoriteiten getroffen uitvoeringsmaatregelen wordt gehandeld. Een oproep van veiligheidsautoriteiten tot plaatsing van foto’s is echter niet noodzakelijk. Kortom, of plaatsing van een foto met een beroep op bescherming van de openbare veiligheid mag, hangt sterk af van het standpunt van de autoriteiten. Hun opsporingsdoel mag niet belemmerd worden.
Voor het beroep van de kranten op citaatrecht is in elk geval vereist dat de naam van de auteur wordt vermeld bij de (her)gebruikte foto. Als de media de foto gebruiken in het kader van (berichtgeving over) de openbare veiligheid- en in dat verband de foto hebben verkregen – hoeven zij echter niet noodzakelijkerwijs de naam van de auteur te vermelden, maar wel de bron van de foto.
