Home > Databankenrecht > Hof van Justitie: ook overheden komt beroep op databankenrecht toe
Hof van Justitie: ook overheden komt beroep op databankenrecht toe

Hof van Justitie: ook overheden komt beroep op databankenrecht toe

Het Hof van Justitie heeft in een recent arrest bevestigd dat ook overheden zich kunnen beroepen op de bescherming die het databankenrecht biedt aan gegevensverzamelingen.

Databankrechtelijke bescherming voor overheden of niet?

In Nederland is enige discussie geweest over de vraag of de door overheden aangelegde gegevensverzamlingen wel worden beschermd door het databankenrecht. In de databankenrichtlijn staat namelijk dat het databankenrecht toekomt aan de producent en dit is volgens de considerans degene “die het initiatief neemt tot en het risico draagt van de investeringen” en het is de vraag of overheden wel risico dragen bij het aanleggen van databanken.

Rechtbank Amsterdam: geen risico, dan geen databankrechtelijke bescherming

In een geschil tussen Landmark en de gemeente Amsterdam oordeelde de rechtbank Amsterdam dan ook op 6 februari 2008 dat de gemeente Amsterdam geen beroep toekomt op het databankenrecht voor een specifieke met publieke middelen gefinancieerde databank:

Om producent te (kunnen) zijn in de zin van de Databankenwet moet er sprake zijn van het dragen van risico voor de voor de databank te maken (substantiële) investering. Naar het oordeel van de rechtbank is van de vereiste substantiële investering niet gebleken. De rechtbank stelt vast dat verweerder voor het aanleggen van de databank waarin de door eiseres gevraagde gegevens zijn neergelegd, publieke middelen ter beschikking heeft, die gedeeltelijk komen uit de eigen middelen en gedeeltelijk uit een speciale rijksbijdrage. Van een risicodragende investering is daarom geen sprake. Dat voor het opzetten van de databank mogelijk (hoge) kosten moeten worden gemaakt, maakt dat niet anders. Daarbij komt dat, ingevolge jurisprudentie, onder meer van het gerechtshof Arnhem 4 juli 2006 (LJN AY0089), om voor het databankenrecht in aanmerking te kunnen komen, de investering ook daadwerkelijk betrekking moet hebben op het aanleggen en in stand houden van de databank. De databank mag dus geen nevenproduct zijn van de eigenlijke hoofdactiviteit van de producent. De rechtbank deelt het standpunt van eiseres dat de databank in het geval van verweerder in de eerste en voornaamste plaats een publieke taak dient. Naar het oordeel van de rechtbank heeft verweerder niet voldoende aannemelijk gemaakt dat hij in verband met de databank aanzienlijke investeringen heeft moeten doen die hij anders niet zou hebben gedaan. Daarom kan niet worden gezegd dat verweerder, als risicodrager een investering heeft gedaan in de zin van de Databankenwet.

Overigens loopt in deze overweging het aspect om het te dragen risico en de zogenaamde spin-off redenering wat door elkaar heen, maar dat terzijde.

Raad van State: inderdaad risico vereist voor databankrechtelijke bescherming

In het hoger beroep hiertegen heeft de Raad van State geoordeeld dat voornoemd oordeel van de rechtbank inderdaad juist is:

2.6.10. Bezien tegen deze interne markt achtergrond van de Databankenrichtlijn, die ook wordt benadrukt in de memorie van toelichting bij de Databankenwet, kan naar het oordeel van de Afdeling niet worden staande gehouden dat het college in dit geval kan worden aangemerkt als producent van de databank waarvan de adressenlijst deel uitmaakt. Hierbij wordt in aanmerking genomen dat, zoals door het college zelf uiteengezet, deze databank mede met het oog op het vergemakkelijken van de aan het college opgedragen publieke taak is samengesteld. De databank is geproduceerd op kosten en in opdracht van de gemeente Amsterdam en een aanzienlijk deel van de in de databank geïnvesteerde gelden is, in verband met de van overheidswege aan de gemeente Amsterdam verleende opdracht de plaatselijke bodemverontreiniging in kaart te brengen, door de minister van VROM bij wijze van subsidie ter beschikking gesteld. Onder deze omstandigheden is geen sprake van de situatie dat het college het risico draagt van de voor de databank gedane substantiële investering. De rechtbank is tot hetzelfde oordeel gekomen.

2.6.11. Nu het college niet kan worden aangemerkt als producent van de databank waarvan de adressenlijst deel uitmaakt, heeft het met betrekking tot de aan Landmark verstrekte adressenlijst ten onrechte de hergebruikregeling toegepast. Hetgeen het college overigens heeft aangevoerd behoeft geen bespreking.

Hof van Justitie: ook overheid komt databankrechtelijke bescherming toe

Het Hof van Justitie moest zich onlangs over een soortgelijke zaak uitlaten. Een Oostenrijkse overheidsinstantie verzamelde informatie over ondernemingen in Oostenrijk en nam deze op in het zogenaamde Firmenbuch (kennelijk enigszins vergelijkbaar met de Nederlandse handelsregister van de Kamer van Koophandel). Uit het arrest begrijp ik dat deze activiteit in feite – behoudens enkele heffingen – volledig wordt bekostigd door de Oostenrijkse staat.

De Oostenrijkse staat startte een juridische procedure tegen een onderneming om het hergebruik van gegevens uit dat Firmenbuch tegen te gaan. Deze Oostenrijkste procedure leidde uiteindelijk tot het arrest van het Hof van Justitie. In de procedure voor het Hof van Justitie, die niet primair over het databankenrecht gaat, komen enkele interessante overwegingen over het databankenrecht aan de orde.

Allereerst overweegt het Hof dat het verzamelen van gegevens door een overheid nog geen economische activiteit is:

40. In het licht van al deze rechtspraak moet erop worden gewezen dat het verzamelen van gegevens betreffende ondernemingen op grond van een aan deze ondernemingen wettelijk opgelegde meldingsplicht en de daaraan gekoppelde handhavingsbevoegdheden, tot de uitoefening van bevoegdheden van openbaar gezag behoort. Bijgevolg vormt een dergelijke activiteit geen economische activiteit.

Op basis van alleen deze overweging zou een soortgelijke conclusie als die van de Raad van State kunnen worden verwacht: een overheidsactiviteit brengt geen risico met zich mee, dus komt de overheid geen beroep toe op het databankenrecht.

Het Hof overweegt echter even verderop in het arrest expliciet dat een overheid zich wel degelijk op het databankenrecht kan beroepen:

47. Dienaangaande zij vastgesteld dat een overheidsinstantie die een databank ontwikkelt en zich vervolgens ter bescherming van de daarin opgenomen gegevens beroept op intellectuele-eigendomsrechten, met name op het voornoemde recht sui generis, daarom nog niet als onderneming handelt. Een dergelijke instantie is niet verplicht het vrije gebruik van de door haar verzamelde en aan het publiek beschikbaar gestelde gegevens toe te staan. Zoals de Republik Österreich opmerkt, mag een overheidsinstantie zich op het standpunt stellen dat het naar haar nationale recht nodig en zelfs verplicht is, het hergebruik van de gegevens in een databank als de in het hoofdgeding aan de orde zijnde te verbieden teneinde het belang in acht te nemen dat vennootschappen en andere rechtspersonen die wettelijk opgelegde meldingen verrichten, erbij hebben dat hen betreffende informatie niet buiten die databank wordt hergebruikt.

Hieruit leid ik af dat overheden wel degelijk een beroep op het databankenrecht toekomt. Immers, de enige wijze waarop een overheidsinstantie “het hergebruik van de gegevens in een databank als de in het hoofdgeding aan de orde zijnde” kan verbieden is wanneer die overheidsinstantie een databankenrecht kan inroepen.

Ik moet toegeven, deze kwestie voor het Europese Hof handelt niet primair over het databankenrecht, maar juist over andere Europeesrechtelijke begrippen. Gezien voornoemde expliciete overweging van het Hof lijkt de conclusie echter toch gerechtvaardigd dat overheden, ook wanneer een databank volledig uit publieke middelen is gefinancierd, een beroep toekomt op het databankenrecht. Dat neemt niet weg dat het wachten is op een expliciete uitspraak die primair over het databankenrechtelijk handelt van het Hof van Justitie over een dergelijke kwestie.

  • LinkedIn
  • Facebook
  • Twitter
  • Google Plus
  • del.icio.us
  • email
  • PDF
  • Print
Scroll To Top